Στις 29 Οκτωβρίου 2026 το EFSA Journal δημοσίευσε γνώμη για επέκταση χρήσης ενός ενζύμου τροφίμων: τη λυσοφωσφολιπάση που παράγει η Novozymes A/S με το γενετικά τροποποιημένο στέλεχος Aspergillus niger NZYM-LP. Η ομάδα της EFSA για τα ένζυμα τροφίμων (FEZ) την υιοθέτησε στις 6 Οκτωβρίου 2026. Το κείμενο είναι το ερώτημα EFSA-Q-2025-00725, τόμος 24, τεύχος 10, e10400.
Η λυσοφωσφολιπάση (2-λυσοφωσφατιδυλοχολίνη ακυλυδρολάση, EC 3.1.1.5) κόβει εστερικούς δεσμούς στα λυσοφωσφολιπίδια. Στη βιομηχανία χρησιμοποιείται ως ένζυμο επεξεργασίας, όχι ως συστατικό που ο καταναλωτής προσθέτει μόνος του. Η γνώμη του 2026 αξιολογεί την ασφάλεια σε τέσσερις διεργασίες. Δεν αποσύρει τρόφιμα και δεν γράφει το ένζυμο σε κατάλογο εγκεκριμένων ουσιών.
Από δύο χρήσεις σε τέσσερις
Τον Απρίλιο του 2020 η τότε ομάδα CEP είχε αξιολογήσει το ίδιο ένζυμο για δύο διεργασίες: επεξεργασία αμύλου για σιρόπια γλυκόζης και αποκομμίωση λιπών και ελαίων. Το συμπέρασμα εκείνης της γνώμης ήταν ότι, υπό εκείνες τις συνθήκες, δεν προκύπτει ανησυχία ασφάλειας. Η αίτηση που εξετάζεται τώρα ζητά δύο επιπλέον διεργασίες. Η νέα γνώμη κοιτάζει το σύνολο, τέσσερις χρήσεις.
Ο πίνακας 1 της γνώμης δίνει το μέγιστο συνιστώμενο επίπεδο σε mg συνολικών οργανικών στερεών (TOS) ανά κιλό πρώτης ύλης. Το TOS είναι το οργανικό κλάσμα του παρασκευάσματος, όχι η ποσότητα γιαουρτιού ή λαδιού που τρώει κάποιος.
| Διεργασία | Πρώτη ύλη | Μέγιστο επίπεδο (mg TOS/kg) | Στην αξιολόγηση του 2020 |
|---|---|---|---|
| Ζυμωμένα γαλακτοκομικά | Γάλα | 0,75 | Δεν περιλαμβανόταν |
| Σιρόπια γλυκόζης και άλλα υδρολύματα αμύλου | Άμυλο | 0,16 | 0,16 |
| Αποσταγμένη αλκοόλη | Σιτηρά | 0,18 | Δεν περιλαμβανόταν |
| Εξευγενισμένα βρώσιμα λίπη και έλαια, με αποκομμίωση | Έλαιο | 0,15 | 0,15 |
Τα 0,16 και 0,15 mg TOS/kg είναι τα ίδια επίπεδα που είχε ήδη δεχθεί η γνώμη του 2020, τότε εκφρασμένα και σε μονάδες ενζυμικής δραστικότητας. Τα 0,75 στο γάλα και τα 0,18 στα σιτηρά είναι οι νέες γραμμές.
Η φωτογραφία δείχνει στραγγιστό γιαούρτι. Είναι παράδειγμα ζυμωμένου γαλακτοκομικού, της κατηγορίας για την οποία υπολογίστηκε έκθεση. Δεν τεκμηριώνει ότι το συγκεκριμένο μπολ, ή το γιαούρτι της αγοράς, έχει παραχθεί με αυτό το ένζυμο.
Πού μένει το ένζυμο και πού φεύγει
Τα οργανικά στερεά του ενζύμου απομακρύνονται σε τρεις από τις τέσσερις διεργασίες: στα σιρόπια γλυκόζης, στην αποσταγμένη αλκοόλη και στην αποκομμίωση λιπών και ελαίων. Γι’ αυτές τις τρεις η γνώμη δεν υπολογίζει διατροφική έκθεση. Τον κατάλογο των εξαιρέσεων τον γράφει στον πίνακα αβεβαιοτήτων.
Έκθεση υπολογίστηκε για την παραγωγή ζυμωμένων γαλακτοκομικών, γιατί εκεί τα στερεά μένουν στο τελικό τρόφιμο. Ο υπολογισμός είναι χρόνιας έκθεσης, με το εργαλείο FEIM, στο μέγιστο συνιστώμενο επίπεδο, πάνω σε ατομικά δεδομένα κατανάλωσης. Η γνώμη λέει ότι χρησιμοποίησε 51 έρευνες διατροφής σε 27 ευρωπαϊκές χώρες.
Οι τιμές είναι mg TOS ανά κιλό σωματικού βάρους την ημέρα. Το εύρος είναι το μικρότερο και το μεγαλύτερο αποτέλεσμα ανάμεσα στις έρευνες κάθε ηλικίας.
| Ομάδα | Ηλικία | Μέση τιμή (ελάχ.–μέγ.) | 95ο εκατοστημόριο (ελάχ.–μέγ.) |
|---|---|---|---|
| Βρέφη | 4–11 μηνών | 0–0,016 | 0,002–0,062 |
| Νήπια | 12–35 μηνών | 0,002–0,013 | 0,008–0,040 |
| Παιδιά | 3–9 ετών | 0,001–0,008 | 0,004–0,021 |
| Έφηβοι | 10–17 ετών | 0–0,003 | 0,002–0,007 |
| Ενήλικοι | 18–64 ετών | 0–0,002 | 0,002–0,005 |
| Ηλικιωμένοι | 65 ετών και άνω | 0–0,002 | 0,002–0,005 |
Η υψηλότερη εκτίμηση είναι 0,062 mg TOS/kg σωματικού βάρους την ημέρα, στα βρέφη, στο 95ο εκατοστημόριο, από 13 έρευνες. Δεν είναι συνιστώμενη δόση και δεν είναι όριο για βρεφικό παρασκεύασμα. Είναι το πάνω άκρο του μοντέλου, στο σενάριο που το ένζυμο χρησιμοποιείται στο μέγιστο επίπεδο στα ζυμωμένα γαλακτοκομικά που τρώει αυτή η ηλικία.
Η γνώμη χαρακτηρίζει την προσέγγιση συντηρητική. Γράφει ότι οι παραδοχές για την παρουσία και τα επίπεδα χρήσης αυτού του ενζύμου είναι πιθανό να οδήγησαν σε υπερεκτίμηση της έκθεσης. Στον πίνακα αβεβαιοτήτων, η επιλογή ευρειών κατηγοριών τροφίμων και ο υπολογισμός πάντα στο μέγιστο επίπεδο μετρούν προς αυτή την κατεύθυνση.
Το περιθώριο και η προηγούμενη δοκιμή
Το επίπεδο χωρίς παρατηρούμενη δυσμενή επίδραση (NOAEL) που χρησιμοποιεί η γνώμη του 2026 είναι εκείνο που είχε αναφερθεί το 2020: 1.356 mg TOS/kg σωματικού βάρους την ημέρα, η υψηλότερη δόση που δοκιμάστηκε. Η σύγκριση αυτού του NOAEL με τη νέα έκθεση, από 0 έως 0,016 mg TOS/kg στη μέση τιμή και από 0,002 έως 0,062 στο 95ο εκατοστημόριο, δίνει περιθώριο έκθεσης τουλάχιστον 21.871.
Η δοκιμή πίσω από τον αριθμό 1.356 δεν έγινε με τη λυσοφωσφολιπάση του NZYM-LP. Η γνώμη του 2020 περιγράφει μελέτη 90 ημερών από το στόμα, σε αρουραίους, με φωσφολιπάση Α1 από Aspergillus niger του στελέχους NZYM-FP. Η ομάδα τη δέχθηκε ως κατάλληλο υποκατάστατο, επειδή τα δύο ένζυμα προέρχονται από το ίδιο στέλεχος-δέκτη, η θέση των ενθέτων είναι συγκρίσιμη, δεν υπήρχαν μερικά ένθετα και οι μέθοδοι παραγωγής είναι ουσιαστικά οι ίδιες. Η γνώμη του 2026 δεν επαναλαμβάνει αυτό το σκεπτικό. Παίρνει το NOAEL ως ήδη αναφερθέν και το συνδυάζει με τη νέα έκθεση.
Στο συμπέρασμα, η ομάδα FEZ στηρίζεται στην αναθεωρημένη έκθεση, στο νέο περιθώριο και στην προηγούμενη αξιολόγηση. Κρίνει ότι το ένζυμο δεν εγείρει ανησυχία ασφάλειας υπό τις αναθεωρημένες προβλεπόμενες συνθήκες χρήσης.
Η γνώμη του 2020 είχε επίσης κρίνει ότι οι γενετικές τροποποιήσεις δεν εγείρουν ανησυχία και ότι το ένζυμο είναι απαλλαγμένο από ζώντα κύτταρα του οργανισμού παραγωγής και από το DNA του. Για την αλλεργιογονικότητα, στην ίδια γνώμη, δεν βρέθηκε ομοιότητα της αλληλουχίας με γνωστά αλλεργιογόνα. Η ομάδα έγραψε ότι ο κίνδυνος αλλεργικής ευαισθητοποίησης και αντίδρασης από τη διατροφική έκθεση δεν μπορεί να αποκλειστεί, αλλά η πιθανότητα τη θεωρούσε χαμηλή. Εκείνο το σχόλιο αφορούσε τις δύο χρήσεις του 2020, όπου πειραματικά δεδομένα έδειχναν απομάκρυνση πρωτεΐνης άνω του 99%, με πιθανά ίχνη στα σιρόπια και στα αποκομμωμένα έλαια. Η γνώμη του 2026 δεν δημοσιεύει νέο, ξεχωριστό συμπέρασμα για την αλλεργιογονικότητα στη χρήση όπου τα στερεά μένουν, δηλαδή στα ζυμωμένα γαλακτοκομικά. Το συνολικό της συμπέρασμα καλύπτει τις αναθεωρημένες συνθήκες, με τον υπολογισμό έκθεσης που περιγράφεται πάνω.
Τι δεν αλλάζει στο ράφι
Μόνο ένζυμα τροφίμων που είναι στον ενωσιακό κατάλογο μπορούν να διατίθενται στην αγορά ως τέτοια και να χρησιμοποιούνται σε τρόφιμα, με τις προδιαγραφές του άρθρου 7 παράγραφος 2 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1332/2008. Η ίδια γνώμη υπενθυμίζει ότι η λυσοφωσφολιπάση από το NZYM-LP βρίσκεται στο μητρώο ενζύμων που εξετάζονται για να μπουν σε αυτόν τον κατάλογο. Το μητρώο δεν είναι κατάλογος.
Στη σελίδα της EFSA για τα ένζυμα τροφίμων, με τελευταία ανασκόπηση στις 19 Δεκεμβρίου 2025, το κείμενο που ήταν αναρτημένο στις 30 Οκτωβρίου 2026 λέει ότι ενωσιακός κατάλογος εγκεκριμένων ενζύμων τροφίμων δεν υπάρχει ακόμη. Θα καταρτιστεί όταν ολοκληρωθούν οι αξιολογήσεις. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή γράφει το ίδιο και προσθέτει ότι, μέχρι να αρχίσει να εφαρμόζεται ο κατάλογος, η διάθεση στην αγορά και η χρήση ενζύμων τροφίμων και τροφίμων που παράγονται με αυτά ακολουθούν τις εθνικές διατάξεις των κρατών μελών. Ευνοϊκή γνώμη δεν αντικαθιστά αυτή την πράξη της Επιτροπής.
Όποιος αγοράζει γάλα ή γιαούρτι δεν μπορεί να διαβάσει, από αυτή τη γνώμη, αν το κύπελλο φτιάχτηκε με το στέλεχος NZYM-LP. Η γνώμη δεν ορίζει κανόνα επισήμανσης. Το ένζυμο τροφίμων είναι χωριστή κατηγορία από τον αριθμό Ε. Το ανοιχτό ερώτημα για το όριο ανάμεσα σε πρόσθετο και τεχνολογικό βοήθημα, και για το τι μένει στην ετικέτα, είναι άλλη υπόθεση, στο άρθρο για τα πρόσθετα και τα τεχνολογικά βοηθήματα. Το τι γράφει σήμερα μια ετικέτα εξηγείται στον οδηγό πώς να διαβάζεις τις ετικέτες τροφίμων.
Το περιεχόμενο έχει αποκλειστικά ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αντικαθιστά τη συμβουλή γιατρού ή κλινικού διαιτολόγου. Η γνώμη αξιολογεί ένα ένζυμο επεξεργασίας. Δεν είναι ανάκληση, δεν συστήνει δίαιτα και δεν λέει πόσο γιαούρτι είναι ασφαλές να φάει κάποιος.
