Στις 29 Οκτωβρίου 2026 η Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης δημοσίευσε τον κανονισμό (ΕΕ) 2026/2412 της Επιτροπής, της 28ης Οκτωβρίου 2026. Τροποποιεί το παράρτημα I του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 10/2011, που κρατά τον ενωσιακό κατάλογο ουσιών οι οποίες επιτρέπεται να χρησιμοποιούνται σκοπίμως για την κατασκευή πλαστικών υλικών και αντικειμένων σε επαφή με τρόφιμα.
Η δημοσίευση προσθέτει τέσσερις εγγραφές σε αυτόν τον κατάλογο. Δεν αποσύρει μπουκάλια, δίσκους ή τρόφιμα από τα ράφια και δεν ζητά από τον καταναλωτή να επιστρέψει συσκευασία. Η νομική βάση είναι το άρθρο 5 παράγραφος 1 δεύτερο εδάφιο στοιχεία α), δ), ε) και θ) και το άρθρο 11 παράγραφος 3 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1935/2004. Τα μέτρα είναι σύμφωνα με τη γνώμη της Μόνιμης Επιτροπής Φυτών, Ζώων, Τροφίμων και Ζωοτροφών.
Την ίδια ημέρα δημοσιεύθηκε και ο κανονισμός (ΕΕ) 2026/2376, για έγγραφα και ελέγχους στο ανακυκλωμένο πλαστικό. Είναι άλλο κείμενο. Δεν εγκρίνει τις ουσίες που περιγράφονται εδώ.
Τέσσερις γραμμές στον κατάλογο
Κάθε γραμμή έχει αριθμό FCM, το όνομα της ουσίας και τους όρους με τους οποίους μπαίνει στον κατάλογο. Στον πίνακα 1 του παραρτήματος I, η στήλη του πρόσθετου απαντά αν η ουσία εγκρίνεται ως πρόσθετο ή ως βοηθητικό μέσο παραγωγής πολυμερών. Η στήλη του μονομερούς απαντά αν εγκρίνεται ως μονομερές, άλλη πρώτη ύλη ή μακρομόριο από μικροβιακή ζύμωση. Το ειδικό όριο μετανάστευσης (SML) είναι η στήλη σε mg/kg. Όπου ο νέος κανονισμός αφήνει το κελί κενό, δεν γράφει αριθμό σε αυτή τη στήλη.
| Αριθ. FCM | Ουσία | Πρόσθετο ή PPA | Μονομερές | SML (mg/kg) | Όρος που γράφει το παράρτημα |
|---|---|---|---|---|---|
| 1086 | Τεμαχισμένες ίνες άνθρακα από απανθρακωμένο πολυακρυλονιτρίλιο | Ναι | Όχι | — | Έως 40% κατά βάρος σε πολυμερή πολυαιθερικών αιθερικών κετόνων (PEEK). Ελάχιστος άνθρακας 95% κατά βάρος. Διάμετρος μεγαλύτερη των 100 nm. |
| 1087 | Ίζημα ανθρακικού ασβεστίου σε νανομορφή, μη επικαλυμμένο | Ναι | Όχι | — | Όχι σε υλικά που προορίζονται για επαφή με παρασκευάσματα για βρέφη. Σημείωση (32). |
| 1088 | n-οκτυλεστέρες/n-δεκυλεστέρες του πολυ(2-υδροξυπροπανοϊκού οξέος) | Ναι | Όχι | 0,05 | Έως 15% κατά βάρος σε PLA χωρίς άμυλο, για συγκεκριμένα τρόφιμα και χρόνο επαφής. Σημείωση (33). |
| 1090 | Μείγμα 1,9-εννεανοδιαμίνης (NMDA) και 2-μεθυλο-1,8-οκτανοδιαμίνης (MODA) | Όχι | Ναι | 0,05 | Μόνο ως συμμονομερές με τερεφθαλικό οξύ σε πολυαμίδιο. Όχι για παρασκευάσματα βρεφών και γάλα για ανθρώπινη χρήση. |
Ο αριθμός CAS γράφεται μόνο για το μείγμα 1090: 646-24-2 και 148528-05-6. Για τις άλλες τρεις ουσίες το κελί του CAS μένει κενό.
Οι γνώμες της EFSA στις οποίες στηρίζεται ο κανονισμός είναι παλαιότερες από τη δημοσίευση. Υιοθετήθηκαν το 2021, το 2022, το 2023 και το 2024. Το νέο, στις 29 Οκτωβρίου 2026, είναι η εγγραφή τους στον κατάλογο με τους όρους του παραρτήματος.
Ίνες άνθρακα, μόνο μέσα σε PEEK
Στις 25 Νοεμβρίου 2021 η ομάδα της EFSA για τα υλικά επαφής με τρόφιμα υιοθέτησε γνώμη για τις τεμαχισμένες ίνες άνθρακα από απανθρακωμένο πολυακρυλονιτρίλιο. Το συμπέρασμα, όπως το μεταφέρει ο κανονισμός, είναι ότι η ουσία δεν προκαλεί ανησυχίες για την ασφάλεια του καταναλωτή όταν έχει ελάχιστη περιεκτικότητα σε άνθρακα 95% κατά βάρος, δεν βρίσκεται στη νανοκλίμακα σε καμία διάσταση, χρησιμοποιείται έως 40% κατά βάρος σε πολυμερές PEEK και έρχεται σε επαφή με όλους τους τύπους τροφίμων υπό όλες τις συνθήκες χρήσης.
Το παράρτημα αντιγράφει αυτούς τους όρους. Οι ίνες κατασκευάζονται από πολυακρυλονιτρίλιο. Η διάμετρος πρέπει να είναι μεγαλύτερη των 100 nm. Ο κανονισμός δεν ορίζει, σε αυτή τη γραμμή, ειδικό όριο μετανάστευσης σε mg/kg.
Το PEEK είναι το πολυμερές στο οποίο περιορίζεται η χρήση. Ο κανονισμός δεν ανοίγει την ίδια έγκριση για άλλα πλαστικά.
Νανο-ανθρακικό ασβέστιο, με κενό για τα βρέφη
Στις 26 Ιανουαρίου 2022 η EFSA υιοθέτησε γνώμη για το ίζημα ανθρακικού ασβεστίου σε νανομορφή. Κατά τη γνώμη, όπως την αποδίδει ο κανονισμός, τα σωματίδια διαλύθηκαν ταχέως υπό προσομοιωμένες στομαχικές συνθήκες, οπότε δεν απαιτήθηκε ξεχωριστή αξιολόγηση της νανομορφής. Η ουσία δεν προκαλεί ανησυχίες για την ασφάλεια του καταναλωτή όταν χρησιμοποιείται ως πληρωτικό μέσο σε όλους τους τύπους πολυμερών και για όλα τα είδη τροφίμων. Για την επαφή με παρασκευάσματα για βρέφη, η Αρχή δεν κατέληξε σε συμπέρασμα.
Η αίτηση δεν κάλυπτε επικαλυμμένα σωματίδια. Ο κανονισμός περιορίζει την έγκριση σε μη επικαλυμμένα σωματίδια σε νανομορφή και απαγορεύει τη χρήση σε υλικά και αντικείμενα που προορίζονται να έρθουν σε επαφή με παρασκευάσματα για βρέφη. Δίπλα στη φράση αυτή ο πίνακας γράφει «(7)». Στην ενοποιημένη απόδοση του κανονισμού 10/2011 της 20ής Ιανουαρίου 2025, η σημείωση (7) του πίνακα 3 λέει ότι, αν η δοκιμή γίνεται σε τρόφιμο, λαμβάνεται υπόψη το σημείο 1.4 του παραρτήματος V. Ο κανονισμός του 2026 δεν ξαναγράφει αυτή τη σημείωση.
Η EFSA παρατήρησε επίσης ότι η συνολική μετανάστευση στα όξινα τρόφιμα, από υλικό που περιέχει την ουσία, μπορεί να υπερβαίνει το όριο του άρθρου 12 του κανονισμού 10/2011. Γι’ αυτό προστίθεται η σημείωση (32) στον πίνακα 3: «Υπάρχει κίνδυνος υπέρβασης του OML στην περίπτωση επαφής με όξινα τρόφιμα.» Το OML είναι το συνολικό όριο μετανάστευσης. Η σημείωση αφορά τον έλεγχο συμμόρφωσης του υλικού. Δεν είναι νέο αριθμητικό όριο μέσα στον κανονισμό του 2026.
Στο άρθρο 9 παράγραφος 2 του κανονισμού 10/2011, στην ενοποιημένη απόδοση της 20ής Ιανουαρίου 2025, ουσία σε νανομορφή χρησιμοποιείται μόνο αν είναι ρητά εγκεκριμένη και αναφέρεται στις προδιαγραφές του παραρτήματος I. Η νέα γραμμή το κάνει για το μη επικαλυμμένο ίζημα.
Πρόσθετο για PLA, σε στενό παράθυρο επαφής
Στις 8 Ιουνίου 2023 η EFSA υιοθέτησε γνώμη για τους n-οκτυλεστέρες και n-δεκυλεστέρες του πολυ(2-υδροξυπροπανοϊκού οξέος). Ο αιτών περιέγραψε αντικείμενα μίας χρήσης, μεταξύ άλλων μεμβράνες, δίσκους ή περιέκτες, για νωπά τρόφιμα όπως φρούτα και λαχανικά, για ελαφρώς όξινα τρόφιμα και για υδαρή υλικά όπως νερό και μη αλκοολούχα ποτά.
Η έγκριση που πέρασε στο παράρτημα είναι στενότερη από αυτή την περιγραφή. Η ουσία χρησιμοποιείται μόνο ως πρόσθετο έως 15% κατά βάρος σε υλικά και αντικείμενα από πολυγαλακτικό οξύ (PLA) τα οποία δεν περιέχουν άμυλο (αριθ. FCM 564) ούτε άλλα πρόσθετα με λειτουργία παρόμοια με το άμυλο που θα μπορούσαν να αυξήσουν τη μετανάστευση. Η επαφή που εγκρίνεται είναι έως 10 ημέρες σε θερμοκρασία 40 °C, και μόνο με:
- νερό της κατηγορίας τροφίμων 01.01·
- φρούτα, νωπά ή διατηρημένα σε απλή ψύξη (κατηγορία 04.01)·
- λαχανικά, νωπά ή διατηρημένα σε απλή ψύξη (κατηγορία 04.04)·
- ξίδι (κατηγορία 08.01).
Οι κατηγορίες είναι αυτές του πίνακα 2 του παραρτήματος III του κανονισμού 10/2011. Μη αλκοολούχα ποτά, πέρα από το νερό της κατηγορίας 01.01, δεν γράφονται στην εγκεκριμένη χρήση.
Το ειδικό όριο μετανάστευσης είναι 0,05 mg/kg τροφίμου. Η EFSA θεώρησε ότι, υπό αυτό το όριο, η ουσία δεν προκαλεί ανησυχίες για την ασφάλεια του καταναλωτή όταν το PLA προορίζεται για επαφή έως 10 ημέρες στους 40 °C με τρόφιμα που προσομοιώνονται με 3% οξικό οξύ, τον προσομοιωτή Β. Από τη γνώμη προκύπτει υπέρβαση του ορίου όταν η δοκιμή γίνεται σε προσομοιωτές με 10% αιθανόλη, 95% αιθανόλη και ισοοκτάνιο, ή όταν προστίθεται άμυλο στο PLA.
Η σημείωση (33), που προστίθεται στον πίνακα 3, λέει κατά λέξη: «Υπάρχει κίνδυνος υπέρβασης του SML σε περίπτωση επαφής με τη χρήση προσομοιωτών τροφίμων άλλων εκτός από τον προσομοιωτή τροφίμων Β.» Είναι σημείωση επαλήθευσης της συμμόρφωσης, δεμένη με το εύρημα της γνώμης για τους άλλους προσομοιωτές.
Η φωτογραφία του άρθρου δείχνει ντομάτες σε διάφανους πλαστικούς περιέκτες σε αγορά. Δεν τεκμηριώνει από τι πλαστικό είναι φτιαγμένοι οι περιέκτες και δεν δείχνει ότι περιέχουν την ουσία 1088.
Πολυαμίδιο από δύο διαμίνες
Στις 12 Μαρτίου 2024 η EFSA υιοθέτησε γνώμη για το μείγμα 1,9-εννεανοδιαμίνης (NMDA) και 2-μεθυλο-1,8-οκτανοδιαμίνης (MODA). Το συμπέρασμα που μεταφέρει ο κανονισμός: το μείγμα δεν προκαλεί ανησυχίες για την ασφάλεια του καταναλωτή όταν χρησιμοποιείται ως συμμονομερές με τερεφθαλικό οξύ σε πολυαμίδιο, για όλα τα είδη τροφίμων εκτός από παρασκευάσματα για βρέφη και ανθρώπινο γάλα, αν ισχύουν και τα δύο όρια.
Το πρώτο όριο είναι το άθροισμα της μετανάστευσης NMDA και MODA, έως 0,05 mg/kg τροφίμου. Αυτό είναι και το SML της γραμμής. Το δεύτερο αφορά το κλάσμα με μοριακό βάρος κάτω των 1 000 Da που αποτελείται από είδη συγγενή με τις NMDA και MODA. Η αιτιολογική σκέψη εξηγεί ότι πρόκειται για ολιγομερή των NMDA, MODA, τερεφθαλικού οξέος και βενζοϊκού οξέος, τα οποία παράγονται κατά την κατασκευή του πολυαμιδίου. Η μετανάστευση αυτού του κλάσματος δεν υπερβαίνει τα 5 mg/kg τροφίμου.
Στο παράρτημα η απαγόρευση επαφής γράφεται για παρασκευάσματα για βρέφη και για γάλα για ανθρώπινη χρήση. Η γραμμή είναι μονομερές, όχι πρόσθετο. Η έβδομη στήλη του πίνακα 1 (FRF) ρωτά αν το αποτέλεσμα μετανάστευσης διορθώνεται με τον συντελεστή μείωσης της κατανάλωσης λίπους. Και για τις τέσσερις ουσίες η στήλη γράφει «όχι».
Τι βλέπει όποιος ψωνίζει
Οι τέσσερις ουσίες είναι υλικά κατασκευής του πλαστικού. Δεν είναι συστατικά του τροφίμου και δεν μπαίνουν στη λίστα συστατικών ως πρόσθετα με αριθμό Ε. Το τι πρέπει να γράφει η ετικέτα του τροφίμου εξηγείται στον οδηγό πώς να διαβάζεις τις ετικέτες τροφίμων. Άλλο νομικό ερώτημα, για το όριο ανάμεσα σε πρόσθετο τροφίμου και τεχνολογικό βοήθημα, εκκρεμεί στο Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης και το έχουμε καταγράψει στο άρθρο για τα πρόσθετα και τα τεχνολογικά βοηθήματα.
Όποιος αγοράζει φρούτα, λαχανικά ή νερό σε πλαστική συσκευασία δεν μπορεί να καταλάβει από την ετικέτα αν το πλαστικό περιέχει κάποια από τις τέσσερις ουσίες. Η συμμόρφωση ελέγχεται στην αλυσίδα των υλικών, με τη δήλωση και τα δικαιολογητικά που ήδη προβλέπει ο κανονισμός 10/2011, και με τις νέες σημειώσεις επαλήθευσης για τις ουσίες 1087 και 1088.
Από τις 18 Νοεμβρίου
Το άρθρο 2 ορίζει ότι ο κανονισμός αρχίζει να ισχύει την εικοστή ημέρα από τη δημοσίευσή του στην Επίσημη Εφημερίδα. Η δημοσίευση είναι της 29ης Οκτωβρίου 2026. Η Υπηρεσία Εκδόσεων της Ένωσης καταγράφει ως ημερομηνία έναρξης ισχύος την 18η Νοεμβρίου 2026. Στα μεταδεδομένα της ίδιας υπηρεσίας, το πρωί της 30ής Οκτωβρίου 2026, ο κανονισμός δεν ήταν ακόμη σε ισχύ. Είναι δεσμευτικός στο σύνολό του και εφαρμόζεται άμεσα σε όλα τα κράτη μέλη, άρα και στην Ελλάδα, από την ημέρα που αρχίζει να ισχύει. Δεν χρειάζεται ξεχωριστός ελληνικός νόμος για να μεταφερθεί.
Σε αντίθεση με τον κανονισμό 2026/2376, αυτό το κείμενο δεν έχει μεταβατικές προθεσμίες για αποθέματα. Μέχρι να αρχίσει να ισχύει, οι τέσσερις γραμμές δεν έχουν ακόμη προστεθεί στον κατάλογο από αυτή την πράξη. Από τις 18 Νοεμβρίου 2026 η χρήση τους επιτρέπεται μόνο μέσα στους όρους της κάθε γραμμής.
Το περιεχόμενο έχει αποκλειστικά ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αντικαθιστά τη συμβουλή γιατρού ή κλινικού διαιτολόγου. Ο κανονισμός εγκρίνει ουσίες για την κατασκευή πλαστικών που έρχονται σε επαφή με τρόφιμα. Δεν είναι ανάκληση και δεν συστήνει δίαιτα.
