Πρόσθετα ή τεχνολογικά βοηθήματα: δύο ερωτήματα στο ΔΕΕ

Στις 26 Οκτωβρίου 2026 η Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης δημοσίευσε δύο ερωτήματα προς το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Δεν είναι απόφαση. Είναι η αίτηση προδικαστικής απόφασης στην υπόθεση C-727/26, Vital Products, με αριθμό εγγράφου C/2026/5328.

Την αίτηση κατέθεσε στις 2 Ιουλίου 2026 το Bayerischer Verwaltungsgerichtshof, το ανώτατο διοικητικό δικαστήριο της Βαυαρίας. Προσφεύγουσα είναι η εταιρεία Vital Products GmbH και καθού το Ελεύθερο Κράτος της Βαυαρίας (Freistaat Bayern). Η γλώσσα της διαδικασίας είναι η γερμανική.

Η δημοσίευση δεν κατονομάζει προϊόν, ουσία, παρτίδα ή χώρα διανομής. Δεν είναι ανάκληση και δεν λέει ότι κάποιο τρόφιμο στην ελληνική αγορά αποσύρθηκε. Ρωτά πού σταματά, στο δίκαιο της Ένωσης, το πρόσθετο τροφίμων και πού αρχίζει το τεχνολογικό βοήθημα.

Τι ρωτά το βαυαρικό δικαστήριο

Τα ερωτήματα, όπως δημοσιεύθηκαν στα ελληνικά στην Επίσημη Εφημερίδα, είναι δύο.

Το πρώτο αφορά το άρθρο 3, παράγραφος 2, στοιχείο αʹ, του κανονισμού (ΕΚ) 1333/2008. Ζητείται να διευκρινιστεί αν μια ουσία είναι πρόσθετο τροφίμων μόνον όταν έχει την επιδιωκόμενη ή οποιαδήποτε άλλη τεχνολογική επίδραση στο τελικό προϊόν. Η εναλλακτική ανάγνωση που θέτει το δικαστήριο είναι αν αρκεί η σκόπιμη προσθήκη της ουσίας στο τρόφιμο για έναν τεχνολογικό σκοπό, και το ότι η ίδια ή τα παράγωγά της καθίστανται ή μπορούν να καταστούν συστατικό του τροφίμου.

Το δεύτερο ερώτημα τίθεται μόνο αν η απάντηση στο πρώτο είναι ότι το πρόσθετο δεν χρειάζεται κατ’ ανάγκην να έχει τεχνολογική επίδραση στο τελικό προϊόν. Σε αυτή την περίπτωση, ο χαρακτηρισμός ως «τεχνολογικό βοήθημα», κατά το άρθρο 3, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, προϋποθέτει ότι η ουσία αφαιρείται μετά τη χρήση της, στο μέτρο του δυνατού ως ποσότητα, με φυσικές ή χημικές μεθόδους;

Το κείμενο της Εφημερίδας σταματά εκεί. Δεν περιέχει την προτίμηση του αιτούντος δικαστηρίου, ούτε περιγραφή της παραγωγικής διαδικασίας. Όποια απάντηση δώσει αργότερα το ΔΕΕ θα ερμηνεύει τον κανονισμό για όλα τα κράτη μέλη, άρα και για την Ελλάδα. Ημερομηνία συζήτησης ή απόφασης δεν αναγράφεται.

Τι λένε ήδη οι ορισμοί

Ο κανονισμός 1333/2008, στο ενοποιημένο κείμενο της 18ης Αυγούστου 2026, ορίζει τα δύο πράγματα χωριστά.

Πρόσθετο τροφίμων είναι ουσία που συνήθως δεν καταναλώνεται αυτή καθ’ εαυτή ως τρόφιμο και δεν χρησιμοποιείται συνήθως ως χαρακτηριστικό συστατικό, είτε έχει θρεπτική αξία είτε όχι. Η σκόπιμη προσθήκη της για τεχνολογικό σκοπό κατά την παρασκευή, τη μεταποίηση, την προετοιμασία, την επεξεργασία, τη συσκευασία, τη μεταφορά ή την αποθήκευση έχει ως αποτέλεσμα, ή αναμένεται εύλογα να έχει ως αποτέλεσμα, ότι η ουσία ή παράγωγά της γίνονται άμεσα ή έμμεσα συστατικό του τροφίμου.

Ο ορισμός, όπως είναι γραμμένος, δεν λέει ρητά ότι η τεχνολογική επίδραση πρέπει να συνεχίζεται στο τελικό προϊόν. Αυτό ακριβώς ζητά να ξεκαθαρίσει το πρώτο ερώτημα. Ο κατάλογος εξαιρέσεων του ίδιου άρθρου είναι μακρύς: μεταξύ άλλων, τρόφιμα που μπαίνουν για άρωμα ή γεύση, η ινουλίνη, η καζεΐνη και ορισμένα άμυλα δεν θεωρούνται πρόσθετα.

Τεχνολογικό βοήθημα είναι ουσία που συγκεντρώνει και τα τρία:

• δεν καταναλώνεται αυτή καθ’ εαυτή ως τρόφιμο,
• χρησιμοποιείται σκόπιμα στην επεξεργασία πρώτων υλών, τροφίμων ή συστατικών τους για συγκεκριμένο τεχνολογικό σκοπό κατά την επεξεργασία ή τη μεταποίηση,
• μπορεί να αφήσει στο τελικό προϊόν μη ηθελημένα αλλά τεχνικά αναπόφευκτα υπολείμματα, υπό την προϋπόθεση ότι αυτά δεν συνιστούν κίνδυνο για την υγεία και δεν έχουν καμία τεχνολογική επίδραση στο τελικό προϊόν.

Ο ορισμός μιλά για «υπολείμματα» που είναι τεχνικά αναπόφευκτα. Δεν γράφει, με αυτές τις λέξεις, ότι η ουσία πρέπει να αφαιρείται ποσοτικά «στο μέτρο του δυνατού». Αυτό είναι το περιεχόμενο του δεύτερου ερωτήματος. Μέχρι να απαντήσει το Δικαστήριο, η φράση του κανονισμού μένει όπως είναι.

Γιατί η διάκριση φαίνεται στην ετικέτα

Η κατάταξη δεν είναι φιλολογική. Αλλάζει το αν η ουσία επιτρέπεται και το αν τη βλέπει ο καταναλωτής.

Κατά το άρθρο 4 του κανονισμού 1333/2008, μόνο πρόσθετα που περιλαμβάνονται στον κατάλογο του παραρτήματος ΙΙ μπορούν να διατεθούν στην αγορά ως τέτοια και να χρησιμοποιηθούν σε τρόφιμα, υπό τους όρους που γράφει ο κατάλογος. Το άρθρο 5 απαγορεύει τη διάθεση προσθέτου, ή τροφίμου στο οποίο αυτό είναι παρόν, όταν η χρήση δεν συμμορφώνεται με τον κανονισμό.

Για να μπει ένα πρόσθετο στον κατάλογο, το άρθρο 6 απαιτεί, με βάση τα διαθέσιμα επιστημονικά στοιχεία, να μην θέτει θέμα ασφαλείας στο προτεινόμενο επίπεδο χρήσης, να υπάρχει εύλογη τεχνολογική ανάγκη και η χρήση να μην παραπλανά τον καταναλωτή. Η καταχώριση δεν είναι υπόσχεση ότι κάθε χρήση, σε κάθε δόση, είναι αδιάφορη. Ισχύει υπό τους όρους του καταλόγου.

Στην ετικέτα, το παράρτημα VII, μέρος Γʹ, του κανονισμού 1169/2011 (ενοποιημένο κείμενο της 1ης Απριλίου 2025) ορίζει τον τρόπο γραφής. Τα πρόσθετα και τα ένζυμα, εκτός από εκείνα που παραλείπονται βάσει του άρθρου 20, στοιχείο βʹ, δηλώνονται με την ονομασία της κατηγορίας, και ύστερα την ειδική ονομασία ή τον αριθμό Ε. Αν μια ουσία ανήκει σε περισσότερες κατηγορίες, γράφεται εκείνη που αντιστοιχεί στην κύρια λειτουργία της στο συγκεκριμένο τρόφιμο.

Το άρθρο 20, στοιχείο βʹ, σημείο ii, λέει ότι δεν απαιτείται να μπουν στον κατάλογο συστατικών τα πρόσθετα και τα ένζυμα που χρησιμοποιούνται ως τεχνολογικά βοηθήματα. Η παράλειψη ισχύει με την επιφύλαξη του άρθρου 21. Τα αλλεργιογόνα του παραρτήματος ΙΙ, και όσα προέρχονται από αυτά, δηλώνονται και τονίζονται ακόμη και όταν φτάνουν στο τρόφιμο ως τεχνολογικό βοήθημα και παραμένουν, έστω σε τροποποιημένη μορφή. Η απουσία από τη λίστα συστατικών δεν σημαίνει ότι στην παραγωγή δεν χρησιμοποιήθηκε τίποτα. Σημαίνει ότι, αν η ουσία είναι πράγματι τεχνολογικό βοήθημα και δεν είναι από τα δηλωτέα αλλεργιογόνα, ο κανονισμός δεν ζητά να γραφτεί.

Πρακτικό παράδειγμα από τους ίδιους τους καταλόγους, όχι από την υπόθεση: το παράρτημα Ι του κανονισμού 1333/2008 ορίζει τους «αντισυσσωματοποιητικούς παράγοντες» ως ουσίες που μειώνουν την τάση των σωματιδίων ενός τροφίμου να κολλούν μεταξύ τους. Στην ετικέτα η αντίστοιχη κατηγορία του κανονισμού 1169/2011 είναι «αντισυσσωματωτικό». Αν η ουσία είναι εγκεκριμένο πρόσθετο, ο καταναλωτής τη βλέπει με αυτή την κατηγορία και με όνομα ή αριθμό Ε. Αν είναι τεχνολογικό βοήθημα, κατά κανόνα δεν τη βλέπει. Η υπόθεση C-727/26 ζητά από το Δικαστήριο το κριτήριο με το οποίο γίνεται αυτή η επιλογή, όταν μια ουσία προστίθεται στην παραγωγή και παραμένει στο τρόφιμο, αλλά υποστηρίζεται ότι δεν ασκεί πια τεχνολογική επίδραση.

Πώς διαβάζεται η υπόλοιπη ετικέτα, από τη σειρά των συστατικών ως τους ισχυρισμούς, το έχουμε αναλύσει στον οδηγό Πώς να διαβάζεις τις ετικέτες τροφίμων.

Δεν είναι το ίδιο με το «υπερεπεξεργασμένο»

Η λέξη «πρόσθετο» στον κανονισμό είναι νομική κατηγορία: ουσία που πέρασε από κατάλογο, όρια και επισήμανση. Στο σύστημα Nova, με το οποίο συζητιούνται τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα, η παρουσία προσθέτων όπως γαλακτωματοποιητών ή χρωστικών είναι ένα από τα κριτήρια της ομάδας 4. Οι δύο χρήσεις της λέξης δεν ταυτίζονται.

Ένα εγκεκριμένο πρόσθετο σε ένα κατά τα άλλα απλό τρόφιμο δεν το κατατάσσει από μόνο του στα υπερεπεξεργασμένα. Ο κανονισμός 1333/2008 δεν χρησιμοποιεί αυτή την κατηγορία. Αντίστροφα, το ότι μια ουσία δεν γράφεται στην ετικέτα, επειδή χαρακτηρίζεται τεχνολογικό βοήθημα, δεν λέει τίποτα για τη διατροφική αξία του τροφίμου. Η σημερινή δημοσίευση δεν αλλάζει την κατάταξη Nova.

Τι δεν αλλάζει στο ράφι σήμερα

• Δεν υπάρχει απόφαση. Η αίτηση προδικαστικής απόφασης μεταφέρει ερώτημα ερμηνείας. Δεν ακυρώνει κατάλογο προσθέτων και δεν εγκρίνει νέα ουσία.
• Δεν υπάρχει προϊόν προς αποφυγή. Όποιος ψάχνει όνομα, barcode ή παρτίδα δεν θα τα βρει σε αυτό το έγγραφο.
• Οι κανόνες που ήδη ισχύουν μένουν. Ο κανονισμός 1333/2008 είναι άμεσα εφαρμοστέος στην Ελλάδα. Ό,τι εμπίπτει στον ορισμό του προσθέτου επιτρέπεται μόνο αν είναι στον κατάλογο και, κατά κανόνα, αναγράφεται. Ό,τι είναι τεχνολογικό βοήθημα κρίνεται με τον ορισμό του άρθρου 3.
• Η ασφάλεια μιας ουσίας δεν κρίνεται από αυτό το δημοσίευμα. Το αν ένα κατάλοιπο «δεν συνιστά κίνδυνο για την υγεία» είναι όρος του ορισμού του τεχνολογικού βοηθήματος. Δεν είναι εύρημα της υπόθεσης C-727/26, η οποία δεν αξιολογεί καμία ουσία.

Μέχρι να δημοσιευθεί απάντηση, η χρήσιμη ανάγνωση της ετικέτας μένει η ίδια: κατηγορία λειτουργίας, όνομα ή αριθμός Ε, και χωριστά, με έμφαση, τα αλλεργιογόνα.