Μια από τις πιο επίμονες διατροφικές διαμάχες, το αν τα κορεσμένα λιπαρά «χαλάνε» τη χοληστερόλη όταν οι υδατάνθρακες κόβονται δραστικά, απέκτησε ένα νέο, προσεκτικά διατυπωμένο δεδομένο. Ερευνητές του Πανεπιστημίου του Μπέργκεν δημοσίευσαν στο περιοδικό eBioMedicine νέα ανάλυση της τυχαιοποιημένης μελέτης CARBFUNC. Σε αυτήν, ενήλικες με παχυσαρκία ακολούθησαν για έως δύο χρόνια μια δίαιτα με πολύ λίγους υδατάνθρακες και πολλά κορεσμένα λιπαρά. Το πανεπιστήμιο παρουσίασε τα ευρήματα στις 27 Οκτωβρίου 2026.

Το αποτέλεσμα δεν είναι ούτε «το βούτυρο αθωώνεται» ούτε «η κετογονική είναι επικίνδυνη». Είναι πιο σύνθετο, και γι’ αυτό αξίζει να το δούμε αναλυτικά.

Πώς έγινε η μελέτη

Στη CARBFUNC συμμετείχαν 193 άνδρες και γυναίκες με παχυσαρκία από την περιοχή του Μπέργκεν, στη δυτική Νορβηγία. Οι συμμετέχοντες χωρίστηκαν με κλήρωση σε τρεις δίαιτες:

  • Δίαιτα χαμηλών υδατανθράκων, υψηλών λιπαρών (LCHF): περίπου 75% της ενέργειας από λίπος, εκ του οποίου περίπου 30% από κορεσμένα λιπαρά, και υδατάνθρακες κάτω από 10% της ενέργειας. Τα περισσότερα δημητριακά αφαιρέθηκαν.
  • Δίαιτα υψηλών υδατανθράκων με πιο επεξεργασμένες πηγές (ομάδα σύγκρισης).
  • Δίαιτα υψηλών υδατανθράκων με ελάχιστα επεξεργασμένες πηγές, κυρίως δημητριακά ολικής άλεσης.

Οι δύο δίαιτες με περισσότερους υδατάνθρακες ήταν κοντά στις επίσημες διατροφικές συστάσεις. Για σύγκριση, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας συστήνει τα κορεσμένα να μην ξεπερνούν το 10% της ημερήσιας ενέργειας. Η ομάδα LCHF, δηλαδή, κατανάλωνε περίπου τριπλάσια ποσότητα.

Σύμφωνα με το πανεπιστήμιο, και οι τρεις δίαιτες έδιναν ενέργεια που μπορεί να διατηρηθεί μακροπρόθεσμα: περίπου 2.500 θερμίδες για τους άνδρες και 2.000 για τις γυναίκες. Είχαν επίσης την ίδια πρόσληψη πρωτεΐνης, πρόσθετη ζάχαρη περιορισμένη στο 1–2% της ενέργειας και σύσταση για 500 γραμμάρια λαχανικών την ημέρα. Οι ερευνητές μέτρησαν λεπτομερώς τα λιπίδια και τα λιποπρωτεϊνικά σωματίδια του αίματος με φασματοσκοπία πυρηνικού μαγνητικού συντονισμού (NMR). Με αξονική τομογραφία μέτρησαν και το ασβέστιο στις στεφανιαίες αρτηρίες.

Τι βρέθηκε

Κατά τους πρώτους 9–12 μήνες, η ομάδα LCHF εμφάνισε, σε σύγκριση με τις δύο άλλες δίαιτες:

  • μεγαλύτερη μείωση στα τριγλυκερίδια, στα σωματίδια VLDL και στην «υπολειμματική» χοληστερόλη (remnant cholesterol)·
  • αύξηση της HDL («καλής» χοληστερόλης) και της απολιποπρωτεΐνης A1·
  • αύξηση της LDL («κακής» χοληστερόλης), που αποδόθηκε κυρίως σε μεγάλα σωματίδια LDL.

Σύμφωνα με την ανακοίνωση του πανεπιστημίου, η LDL αυξήθηκε κατά περίπου 5–10% στη δίαιτα LCHF. Τα τριγλυκερίδια μειώθηκαν κατά 20–35% και η HDL ανέβηκε κατά 5–18%, ενώ στις δίαιτες με περισσότερους υδατάνθρακες αυτοί οι δείκτες έμειναν σχεδόν σταθεροί. Οι ερευνητές θεωρούν το πιο αξιοσημείωτο εύρημα το ότι η apoB, η πρωτεΐνη που «κουβαλούν» τα σωματίδια που μεταφέρουν χοληστερόλη και που θεωρείται βασικός δείκτης καρδιαγγειακού κινδύνου, δεν αυξήθηκε σημαντικά. Δεν αυξήθηκαν σημαντικά ούτε τα μικρά, πυκνά σωματίδια LDL.

Στους 24 μήνες, η ομάδα LCHF είχε ακόμη μεγαλύτερες μειώσεις σε τριγλυκερίδια, VLDL και υπολειμματική χοληστερόλη σε σύγκριση με την ομάδα σύγκρισης. Ως προς το ασβέστιο των στεφανιαίων, που μετρήθηκε στην αρχή και στους 12 μήνες, δεν βρέθηκε διαφορά ανάμεσα στις τρεις δίαιτες.

«Μια βασική ιδέα που κρατάμε είναι ότι μια αύξηση της LDL χοληστερόλης δεν πρέπει να ερμηνεύεται μεμονωμένα», δήλωσε ο επικεφαλής της έρευνας, καθηγητής Simon Dankel, σύμφωνα με την ανακοίνωση του πανεπιστημίου. Η πρώτη συγγραφέας, Cathrine Loddervik, ήταν πιο επιφυλακτική: «Δεν μπορούμε απαραίτητα να συμπεράνουμε ότι η μέτρια αύξηση της LDL χοληστερόλης είναι χωρίς σημασία».

Τα όρια της μελέτης

Πριν βγάλει κανείς συμπεράσματα για το δικό του πιάτο, χρειάζεται να ξέρει τι δεν δείχνει αυτή η μελέτη:

  1. Είναι δευτερογενής ανάλυση. Τα λιπίδια και το ασβέστιο των στεφανιαίων ήταν δευτερεύουσες εκβάσεις της CARBFUNC, όχι ο κύριος στόχος της.
  2. Μεγάλη απώλεια συμμετεχόντων. Σύμφωνα με την περίληψη της δημοσίευσης, η απώλεια (attrition) έφτασε το 39% στους 3 μήνες, το 70% στους 12 μήνες και το 84% στους 24 μήνες. Τα αποτελέσματα του δεύτερου έτους στηρίζονται, επομένως, σε λίγους ανθρώπους.
  3. Η τήρηση έπεσε με τον καιρό. Η αυτοαναφερόμενη τήρηση της δίαιτας ήταν 63–85% έως τους 12 μήνες και 40–60% τον δεύτερο χρόνο.
  4. Δείκτες, όχι συμβάντα. Μετρήθηκαν δείκτες κινδύνου στο αίμα και απεικονιστικά ευρήματα, όχι εμφράγματα, εγκεφαλικά ή θνησιμότητα. Το ασβέστιο των στεφανιαίων συγκρίθηκε μόνο για 12 μήνες, διάστημα σύντομο για αλλαγές στις αρτηρίες.
  5. Συγκεκριμένος πληθυσμός. Οι συμμετέχοντες ήταν ενήλικες με παχυσαρκία στη Νορβηγία. Τα ευρήματα δεν μεταφέρονται αυτόματα σε άτομα με φυσιολογικό βάρος, σε άτομα με οικογενή υπερχοληστερολαιμία ή σε όσους έχουν ήδη καρδιαγγειακή νόσο.

Οι ίδιοι οι ερευνητές σημειώνουν ότι χρειάζεται περισσότερη έρευνα για το τι σημαίνουν μακροπρόθεσμα για την υγεία οι συνδυασμένες αλλαγές σε πολλούς δείκτες λιπιδίων. Ο Dankel υποστηρίζει ότι η μελέτη «αμφισβητεί» την άποψη πως τα κορεσμένα έχουν από μόνα τους αρνητική επίδραση στον συνολικό κίνδυνο. Αυτή είναι ερμηνεία της ερευνητικής ομάδας και όχι γενική επιστημονική συναίνεση.

Τι σημαίνει πρακτικά

Η μελέτη προσθέτει ένα χρήσιμο μήνυμα: η εικόνα των λιπιδίων είναι πολυδιάστατη, και η LDL από μόνη της δεν λέει όλη την ιστορία. Η αντικατάσταση των υδατανθράκων με λίπος επηρεάζει ταυτόχρονα τριγλυκερίδια, HDL, μέγεθος σωματιδίων και apoB. Γι’ αυτό οι γιατροί όλο και συχνότερα αξιολογούν περισσότερους από έναν δείκτες.

Δεν αλλάζει όμως τις ισχύουσες συστάσεις. Οι οδηγίες του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας για περιορισμό των κορεσμένων στηρίζονται σε πολύ ευρύτερο σώμα ερευνών. Το πρότυπο διατροφής που προτείνουν οι Εθνικοί Διατροφικοί Οδηγοί, με ελαιόλαδο, όσπρια, λαχανικά και δημητριακά ολικής άλεσης, παραμένει η βάση. Αξίζει επίσης να σημειωθεί ότι στη CARBFUNC και οι τρεις δίαιτες είχαν ελάχιστη πρόσθετη ζάχαρη και πολλά λαχανικά. Όποιος σκέφτεται μια δίαιτα πολύ χαμηλών υδατανθράκων, ιδίως με υψηλή χοληστερόλη, διαβήτη, νεφρική ή καρδιαγγειακή νόσο, καλό είναι να το συζητήσει με τον γιατρό ή τον διαιτολόγο του και να ελέγχει τα λιπίδιά του.

Το άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν υποκαθιστά τη συμβουλή γιατρού ή διαιτολόγου. Όποιος σκέφτεται μια δίαιτα πολύ χαμηλών υδατανθράκων, ιδίως με υψηλή χοληστερόλη, διαβήτη, νεφρική ή καρδιαγγειακή νόσο, καλό είναι να το συζητήσει με τον γιατρό ή τον διαιτολόγο του και να ελέγχει τα λιπίδιά του.